IŞIKÖLÇER (POZOMETRE)

Fotoğrafı çekilecek konuların ışıklılık durumunu ölçebilmek için kullandığımız aletlere ışıkölçer (pozometre) denir. Bir termometre nasıl içine daldırdığımız suyun sıcaklığı hakkında kesin bilgi veriyorsa pozometreler de konunun ışıklılığı hakkında doğru bilgi edinmemizi olanaklı kılar. Işığa duyarlılığı düşük filmlerin kullanıldığı dönemlerde fotoğrafçılar göz kararı değerleri uygulayarak pozlama yapıyordu. Hatta siyah beyaz film kullanan fotoğrafçılar uzun yıllar göz kararı pozlama değerlerini belirleme yöntemini sürdürmüşlerdir. Çünkü bu filmlerin yanlış pozlamayı uyumlaması yüksektir. Uzun yıllar fotoğraf çeken bir kişi hangi ışık koşulunda hangi değerleri kullanacağını deneme yoluyla, tecrübeleriyle belirleyebilir. Ancak renkli filmler için bu geçerli değildir. Yineleyecek olursak, renkli film kullanıldığında pozlama değerinin doğru tespit edilmesi bir zorunluluktur (özellikle pozitif renkli filmlerde).

Günümüzde kullanılan bütün fotoğraf makinelerinde özellikle 35 mm SLR tiptekilerde çok gelişmiş ışık ölçme sistemleri vardır. Ayrıca fotoğraf makinesinden ayrı kullanılan ışıkölçerler vardır (el pozometresi). Işıkölçerler, ışığa duyarlı bir hücrenin ışıktan etkilenmesi sistemine göre çalışır. Işığa duyarlı hücreler Selenyum (Se), Kadmiyum Sülfat (Cds), Silikon (Si) fotodiyot (SPD), Galyum Arsetin Fosfit (GaAsP) olabilmektedir.

Işıkölçerden örtücü ve diyafram değeri olarak elde ettiğimiz değer konudan yansıyan ışığın duyarkat üzerinde yeterli kararmayı yaratmasını sağlar. Gerek makine gövdesindeki gerekse el pozometreleri %18 yansıtıcılığındaki “Orta Gri” ölçümü ilkesine göre çalışır (Biraz önce anlattığımız örnekteki orta gri kartonu hatırlayın). Makine bünyesindeki pozometreler, konudan yansıyan ışığı okumaları nedeniyle “Yansıyan Işık” ölçümü yaparken. Harici pozometreler yansıyan ışık ölçümü yapabildikleri gibi “Düşen Işık/Gelen Işık” ölçümü de yapabilir.

Fotoğraf makinesi üreticileri hangi tip ışığa duyarlı hücreden yararlanırlarsa yararlansınlar pozometreler genellikle dört temel ölçüm sistemine göre çalışmaktadır. Bunlar; genel ortalama, merkez ağırlıklı, nokta ve çok bölmeli.

Genel ortalama ölçüm sisteminde ışıkölçer, objektifin gördüğü tüm alandan ışık okuması yapar.

Merkez ağırlıklı sistem tercih edildiğinde, yansıyan ışık ölçüm sistemi objektifin gördüğü tüm alandan okuma yapmakla birlikte merkez bölgeyi kenar bölgelerden daha yüksek bir katsayı ile ortalama hesabı içerisine dahil eder.

Nokta ölçüm yapıldığında ışıkölçer merkezdeki çok dar bir alandan ışık okuması yapar. Bazı makinelerde bulunan poz ölçüm değerlerini hafızaya alma fonksiyonuyla önce ana konu merkeze alınıp ışık okuması yapılır, ikinci aşamada kompozisyon yeniden düzenlenerek yani konu gerekiyorsa kenara alınarak çekim yapılır. Nokta ölçüm yapabilen bazı gelişkin sistemler birkaç noktadan okuma yapıp sonra bunların ortalamasını da alabilmektedir. Fotoğraf makinesinin böyle bir özelliği yoksa ve makinesi noktasal ölçüm yapabiliyorsa fotoğrafçı birkaç ölçüm ardından ortalama değeri kendisi hesaplayabilir.

Çok bölümlemeli ölçüm sisteminde objektifin gördüğü alan alt bölgelere ayrılır ve her küçük bölgeden yapılan okumalar bir mikro işlemci tarafından değerlendirilir. Bu ölçüm sisteminin amacı ana konu ile arka plan arasındaki farklılığı algılayabilmek ve ikisini ayrıştırabilmektir. Bazı ışıkölçerlerin mikro işlemcilerini programlamak mümkündür. Böylelikle örneğin manzara fotoğrafları için uzun alan derinliğinin, spor fotoğrafları için hareketin dondurulmasının sağlanabileceği poz değerlerinin otomatik verilmesi mümkün hale gelir (Nikon f90x’deki program modlarında olduğu gibi). Bazı fotoğraf makinelerinde yukarıda sayılan ölçüm sistemlerinden biri bulunurken, bazılarında fotoğrafçının hareket kabiliyetini artırmak amacıyla birkaç tanesi birlikte yer alabilmektedir.