EŞDEĞERLİK YASASI (Diyafram-Örtücü İlişkisi)

Fotoğrafı çeken kişinin amacı, film yüzeyinde net ve doğru ışık yoğunluğunda görüntü elde etmektir. Görüntünün doğru ışık yoğunluğunda olması pozlamayla ilgilidir.

Işık, filmin üzerine ne gereğinden az, ne de gereğinden çok düşmelidir. Hem miktar hem de süre açısından doğru ışığın filme ulaşması gerekir. Pozlama sırasında hangi diyafram açıklığıyla, hangi örtücü hızının kullanılacağını belirlemek çok önemlidir. Çünkü diyafram açıklığı ve örtücü hızı birlikte belirli bir toplam ışığı filme ulaştırır. Pozlama için gerekli ışığın ne kadarı diyaframdan ne kadarı örtücüden gelecektir? İşte bu nedenle, diyafram ve örtücü arasındaki karşılıklı ilişkiyi bilmek gerekir.

Görüldüğü gibi film üzerine düşecek ışık miktarı hem örtücü hızı, hem de diyaframı çapı aracılığı ile ayarlanabilmektedir. Bu iki farklı ışık kontrol düzeneği fotoğrafçıya, hareketi dondurma ve hareket izlenimi yaratma (örtücü hızı değiştirilerek) ya da alan derinliğini artırıp azaltma konusunda (diyafram değerini açıp kısarak) hareket kabiliyeti sağlayabilmek içindir.

Fotoğrafı çekilecek konudan yansıyan ışık şiddeti sabit olmasına karşın, bu ışığı film üzerine düşürecek örtücü-diyafram ikilisi aynı sonuca ulaşan farklı seçenekler oluşturabilir (aynı ışık koşulu ve film duyarlılığında). Örtücü hızlandıkça diyafram deliği açılır, yavaşladıkça diyafram kısılır. Bir başka deyişle hızlanan / yavaşlayan perde hareketi, uygun diyafram çapı seçilerek dengelenir.

Enstantane ve diyafram ikilisinin film üzerine düşen ışık miktarının sabit kalmasını sağlayan bu ters yöndeki hareketine “Eşdeğerlik Yasası” denir. Örneğin fotoğraf makinemizin deklanşörüne yarım basarak herhangi bir yüzeyden yaptığımız pozometre okumasının 1/60’a f5,6 olduğunu varsayalım. Bu yasaya göre, aynı koşullarda aşağıdaki değerlerle yapılacak pozlandırmalar 1/60-f5.6 değerinin yarattığıyla eş yoğunlukta olacaktır.

1/2-f32,  1/4-f22,  1/8-f16,  1/15-f11,  1/30-f8,  1/60-f5.6,  1/125-f4,  1/250-f2.8,  1/500-f2,  1/1000-f1.4

Bu ikililerin her biri makineye bağlanıp homojen aydınlatılmış bir yüzey negatif siyah beyaz film üzerine pozlandırıldığında, aynı orta gri yoğunluğunda 10 adet film karemiz olacaktır.

Fotoğraf çekerken bilmemiz gereken bu konu “Karşılıklılık Kuralı” ile ilgilidir.

Fotoğraf çekerken T; zaman, I; ışık şiddeti ve E; pozlama  olduğunda TxI=E formülü geçerlidir. Örneğin formülümüzde zamanı (filmin ışıktan etkilenme süresi) belirten T birimi iki katına çıkartılırken (örtücü hızı düşürülürken) ışık şiddeti yarısına indirilirse (diyafram kısılırsa) sonuç değişmeyecek, pozlama değeri bir önceki durumla aynı olacaktır. Aynı şekilde T yarıya indirilirken ışık şiddeti iki katına çıkartılırsa da sonuç değişmez.

Eşdeğerlik yasasının geçerliğini yitirdiği durumlar da mevcuttur ve buna fotoğrafçılık dilinde Resiprosite (Eşdeğerlik Sapması) denir.