EŞDEĞERLİK SAPMASI

Film üreticilerinin yayınladıkları veriler incelendiğinde görülecektir ki, eşdeğerlik yasası için genelde 1/2 ile 1/1000  örtücü hızları arasında garanti verilmekte, bu değerlerin altı ve üzerindeki pozlandırmalar için mutlaka poz düzeltmelerine ihtiyaç duyulacağı belirtilmektedir. Siyah beyaz filmlerde bu düzeltme sadece pozlandırma ile sınırlıyken renkli filmlerde poz düzeltmelerinin yanı sıra ortaya çıkacak renk kaymalarını dengeleyecek ilave filtre değerleri de verilmektedir. Örneğin gün batımı saatlerinin gözle izlenen kızıllığı pembe veya mor tonlara dönüşebilir. Renk kaymasının önlenmesi için açık tonlu renk düzeltme filtrelerinden yararlanılır. Bu filtreler Sunset (günbatımı) olarak adlandırılanlar, açık kahverengi tonlar veya açık kırmızı tonlar olabilir. Böylelikle hem ton sapmasının önüne geçilir hem de günbatımının kızıllığı vurgulanabilir.

Gün ışığında yapılan pozlandırmalarda, varolan ışık şiddeti, diyafram sonuna kadar kısılmış olsa bile 1 saniye ve daha altındaki örtücü hızlarına gereksinim yaratmaz. Fakat gün ışığı etkisinin zayıfladığı gün batımı saatlerinde ve özellikle iç mekân çekimlerinde, poz sürelerinin iyice düşmesi nedeniyle film resiprosite bölgesine girecektir. Eşdeğerlik yasasının geçerli olduğu sınırlar (1/2 – 1/1000) içinde yapılan pozlandırmalarda film, ilan edildiği asa değeri gibi tepki verirken, bu sınırlar aşıldığında film asa değeri, yani ışığa duyarlılığı düşmektedir. Eşdeğerlik sapmasına uğramış filmlerdeki bu duyarlılık azalmasının nedeni; düşük örtücü hızları kullanıldığında ortam ışığının çok zayıf olması nedeniyle pozlandırmanın çok yavaş ilerlemesidir. Film yüzeyine ulaşan ışık şiddetinin çok yüksek olması nedeniyle yüksek örtücü hızları kullanıldığında ise pozlandırma sürecinin çok hızlı sonuçlanmasıdır.

Film üreticileri aşırı hızlı veya aşırı yavaş pozlandırma nedeniyle ortaya çıkan az pozlanmayı telafi etmek için diyafram açmayı ya da poz süresini artırmayı önermektedir. Diyafram açılarak yapılan poz düzeltmeleri sorunu belli bir noktaya kadar çözse de kimi durumlarda zorunlu olarak örtücü hızını artırma yoluyla yapılan düzeltmelere ihtiyaç duyulmaktadır. Örneğin en açık diyafram kullanılsa bile 1 saniye ve altında poz değerleri veren akşamüstü çekimleri, dakikalarca poz vermeyi gerektiren ay ışığından yararlanılan çekimleri (ay fotoğrafı çekmekten bahset) ya da doğal aydınlatma ile ve maksimum alan derinliği kullanılarak fotoğraflanmak istenen iç mekân çekimlerinde olduğu gibi.

Farklı film üreticileri birbirlerinden kısmi farklılıkları olan poz düzeltme tabloları yayınlamışlardır. Tablolar filmden filme farklılık gösterebilir. Fotoğraf çekerken bunlar dikkate alınmalıdır. Ancak her film için farklı olabilen poz düzeltme oranlarını bilmek mümkün değildir. Tecrübe edinildikçe (özellikle zor koşullarında gerçekleştirilen fotoğraf çekimlerinde ışık koşulları ve makine ayarlarının not edilmesi önemlidir) hangi filmin hangi koşulda ışığa nasıl tepki vereceği bilinir. Bu tecrübe edinilene kadar izlenecek bir yöntem, doğru pozlandırmayı sağlayabilmek için aynı fotoğrafın farklı diyafram ya da farklı örtücü hızlarında birkaç fotoğrafının çekilmesidir (basamaklama, diyafram tarama). Önce pozometrenin verdiği, ardından da bir stop aşağı ve bir stop yukarı değerlerde üç kare fotoğraf çekilir (buna paranteze almak da denir).  Buradan anlaşılabileceği gibi farklı markalı filmlerin ışığa tepkileri farklı olabilir. Fotoğrafçı zaman içinde bunu fark eder ve genellikle belirli markalarla çalışmayı tercih eder. Böylelikle karakteristiğini tanıdığı filmlerle doğru pozlandırmalar yapmayı garantiler.

Eşdeğerlik sapmasının yol açtığı diğer önemli bir sonuç kontrast artışıdır. Işıklı alanlardan alınan ve düşük ışıklı alanlardan alınan ölçümün düzeltilmesi sonucunda stop farkının arttığı gözlenecektir. Bu durum kontrastın yükselmesi anlamına gelecektir. Bu kontrast yükselmesini filmlerin banyo süresini artırmak veya azaltmakla kontrol edebiliriz. (Siyah beyaz film baskısında bu konuya ayrıntılı olarak değinilebilir, yeri gelirse).